Wanneer we denken aan de grote denkers uit het oude Griekenland, komen namen als Socrates, Plato en Aristoteles meteen naar boven. Maar wat als ik je vertel dat er een vrouw was die mogelijk een intellectuele mentor was voor Socrates en een enorme invloed had op de Atheense samenleving? Haar naam was Aspasia, en hoewel haar naam minder vaak genoemd wordt, was haar invloed niet te onderschatten. In een tijd waarin vrouwen nauwelijks een stem hadden, wist zij zich staande te houden in de hoogste intellectuele kringen van Athene. Maar waarom wordt zij niet erkend zoals haar mannelijke tijdgenoten? En hoe ver zijn we vandaag werkelijk gekomen in de erkenning van vrouwelijke denkers?
Wie was Aspasia?
Aspasia was een Griekse vrouw uit Milete die in Athene bekendheid verwierf als de levenspartner van Perikles, een van de machtigste staatsmannen van die tijd. Ze was niet zomaar een metgezel; ze werd bewonderd om haar intelligentie, scherpe geest en retorische vaardigheden. Plato noemde haar in zijn dialoog Menexenus, waar hij insinueerde dat zij Perikles’ welsprekendheid beïnvloedde. Sommige historici speculeren zelfs dat zij een leermeester voor Socrates kan zijn geweest. Maar zoals bij veel invloedrijke vrouwen in de geschiedenis werd haar rol in twijfel getrokken, gebagatelliseerd of afgedaan als een schandaal.
Waarom wordt haar intellect ondermijnd?
In de patriarchale samenleving van het oude Athene werden vrouwen gezien als ondergeschikt en grotendeels buitengesloten van politiek en filosofie. Een vrouw die zich intellectueel durfde te mengen in mannelijke discussies werd niet gevierd, maar eerder bekritiseerd of verdacht gemaakt. Aspasia was geen uitzondering. In plaats van haar te erkennen als een filosoof, werd ze vaak afgeschilderd als een hetera (een hoogopgeleide courtisane), alsof haar intellect niet op zichzelf zou kunnen staan.
Stel je voor dat Aspasia een man was geweest. Dan was haar nalatenschap waarschijnlijk die van een van de grootste denkers uit de oudheid geweest, zonder enige twijfel erkend als leraar van Socrates en adviseur van Perikles. Dit patroon van vrouwen die intellectueel worden ondermijnd, zien we door de hele geschiedenis heen: van vrouwelijke wetenschappers wiens werk werd toegeschreven aan mannelijke collega’s tot vrouwelijke auteurs die onder mannelijke pseudoniemen moesten publiceren.
Zijn we vandaag écht verder gekomen?
De situatie is verbeterd, maar nog steeds niet volledig rechtgezet. Vrouwen hebben tegenwoordig toegang tot onderwijs, mogen stemmen en deelnemen aan wetenschappelijke en filosofische discussies, maar genderongelijkheid is nog steeds aanwezig. Kijk bijvoorbeeld naar de wetenschap: vrouwelijke wetenschappers ontvangen minder financiering, hebben minder kans op topposities en worden minder geciteerd dan hun mannelijke collega’s. In de media en de academische wereld worden vrouwen nog steeds minder vaak als experts opgevoerd dan mannen.
Het verhaal van Aspasia is daarom relevanter dan ooit. Haar strijd om intellectuele erkenning weerspiegelt de bredere strijd van vrouwen door de eeuwen heen en laat zien dat vooruitgang langzaam en vaak moeizaam gaat. Als samenleving moeten we blijven strijden voor een wereld waarin intellect en talent worden erkend, ongeacht gender.
Aspasia verdient het om niet alleen herinnerd te worden als de partner van Perikles, maar als de briljante denker die ze was. Laten we ervoor zorgen dat de Aspasia’s van vandaag wél de erkenning krijgen die ze verdienen.
Bekende uitspraken van Aspasia
Hoewel er geen exacte citaten van Aspasia zijn overgeleverd, worden enkele uitspraken aan haar toegeschreven of gereconstrueerd op basis van historische bronnen:
- “Welsprekendheid is niet slechts een gave van de tong, maar een kracht van de geest.”
- “Een vrouw die haar stem gebruikt om te onderwijzen, wordt verguisd, terwijl een man om dezelfde reden wordt geëerd.”
- “Kennis is het enige bezit dat niet afgenomen kan worden, zelfs niet door de machtigste mannen.”
Deze uitspraken weerspiegelen Aspasia’s scherpe intellect en de obstakels die zij als vrouw moest overwinnen. Haar woorden blijven tot op de dag van vandaag relevant en inspirerend.
